De wetenschap van taal!
Taal- en literatuurwetenschappers voeren onderzoek binnen een breed scala aan disciplines. Ben jij benieuwd met welke vraagstukken een neurolinguïst of een vertaalwetenschapper zich bezighoudt? Hieronder vind je een overzicht van een aantal taal- en literatuurwetenschappelijke disciplines, die je ook terugvindt in de opleidingen Taal- en letterkunde, Toegepaste taalkunde en Taal- en regiostudies.
Duik mee de zee in en ontdek hoe boeiend en gevarieerd de wetenschappelijke studie van taal is!
Benieuwd naar de verschillende onderzoeksdisciplines? Klik ze dan aan en ontdek wat ze inhouden.
Je krijgt een interactieve versie van de infographic als je de pagina opent op een desktop. Op een smartphone krijg je alleen de poster te zien.
In deze filmpjes geven onderzoekers antwoord op onderstaande vragen.
Narratologen bestuderen de structuur en functies van verhalen. Ze analyseren hoe auteurs literaire technieken gebruiken om hun verhaal vorm te geven, waaronder de rol van vertellers, perspectief, tijdsstructuren en plotontwikkeling. Ook proberen ze te begrijpen hoe die technieken emoties en andere effecten teweegbrengen bij lezers.
Historisch taalkundigen bestuderen hoe talen door de tijd heen veranderden. Ze analyseren onder andere klankverschuivingen, grammaticale verandering en het ontstaan van nieuwe woordvormen en -betekenissen. Daarnaast onderzoeken ze de invloed van sociale, culturele en politieke factoren op taalverandering. Hun werk helpt om de oorsprong, verwantschappen en evolutie van talen beter te begrijpen en uitgestorven talen te reconstrueren.
In dit onderzoeksveld ontmoeten taal en computers elkaar: computerlinguïsten ontwerpen modellen die natuurlijke taal analyseren en op grote schaal patronen in taal blootleggen. Dankzij die modellen kunnen we bijvoorbeeld automatisch haatspraak detecteren op sociale media, communiceren met klanten via slimme chatbots of teksten samenvatten in een vingerknip.
In de historische letterkunde worden literaire werken en genres van voor 1800 bestudeerd. De ridderroman is daar een voorbeeld van. Historisch letterkundigen focussen daarbij op de specifieke sociaal-politieke en culturele context waarin de werken zijn ontstaan. Daarnaast kijken ze ook naar auteurschap, naar evolutie in taal en stijl, en hoe werken door de tijd heen zijn ontvangen en in een canon terechtkomen.
Bekijk het filmpje
Deze onderzoeksvraag combineert inzichten uit literatuursociologie en vertaalwetenschap.
Deze onderzoeksvraag combineert inzichten uit genretheorie en computerlinguïstiek.
Ook in de juridische wereld is taal onmisbaar. Zo kan taal gebruikt worden om misdaden op te lossen. De onderzoeksdiscipline van de forensische taalkunde combineert hiervoor inzichten uit de sociolinguïstiek en computerlinguïstiek. Met computers voeren forensisch taalkundigen spraak- en stemanalyses uit, waardoor ze bijvoorbeeld verdachte uitspraken in verhoren kunnen detecteren. Ook geschreven taal is voer voor forensisch onderzoek. Aan de hand van woordkeuzes en woordcombinaties kunnen ze bijvoorbeeld vervalste testamenten identificeren of de auteurs van anonieme brieven opsporen.
Neurolinguïsten onderzoeken wat er in onze hersenen gebeurt als we taal gebruiken. Zo bekijken ze welke delen van onze hersenen actief zijn bij taalverwerking en -verwerving. Binnen de neurolinguïstiek wordt niet enkel onderzoek gevoerd naar meertaligheid, maar ook naar taalstoornissen en de impact die hersenschade kan hebben op taalproductie en taalbegrip.
Bekijk het filmpje
Deze onderzoeksvraag combineert inzichten uit historische taalkunde en sociolinguïstiek.
Binnen de sociolinguïstiek wordt onderzocht hoe taal en maatschappij elkaar beïnvloeden. Sociolinguïsten bestuderen onder andere hoe sociale context, leeftijd en sociale klasse een invloed hebben op het taalgebruik van sprekers en hoe andere sprekers die verschillende taalvariëteiten evalueren. Zo kun je sympathieker overkomen als je tussentaal spreekt, intelligenter als je standaardtaal hanteert, of hipper als je enkele Engelse termen in je taalgebruik mixt. De taalkeuzes die jouw date al dan niet bewust maakt, kunnen dus bepalen of er een tweede afspraakje komt.
Bekijk het filmpje
Binnen de cognitieve literatuurwetenschap brengen onderzoekers inzichten uit literatuuronderzoek en neurowetenschap samen om beter te begrijpen welk effect teksten hebben op lezers. Ze bestuderen hoe onze hersenen verhalen en teksten interpreteren: waarom identificeren lezers zich met een personage? En waarom worden ze geraakt door woorden op papier?
Een literair werk weerspiegelt vaak de maatschappij en tijdsgeest van de periode waarin het geschreven werd. De sociale normen, gebruiken, woordkeuze en maatschappelijke thema’s uit een bepaalde periode sijpelen onvermijdelijk ook door in de literatuur van die tijd. Dit studieveld analyseert de wisselwerking tussen die sociale context en de tekst. Omgekeerd onderzoeken literatuursociologen ook hoe de samenleving bepaalt welke literatuur als ‘goed’ wordt beschouwd.
Vertalingen zijn het onderzoeksobject van de vertaalwetenschapper. Vertaalwetenschappers zijn geïnteresseerd in de manieren waarop vertalers en tolken betekenis, stijl en nuance overbrengen in hun vertaling en hoe ze omgaan met mogelijke vertaalproblemen. Daarnaast analyseren vertaalwetenschappers de culturele en contextuele factoren die het vertaalproces beïnvloeden.
Bekijk het filmpje
Teksten en verhalen worden op basis van hun overeenkomsten ingedeeld in genres, zoals horror, romantiek, of sciencefiction. Genretheorie neemt die verschillende soorten teksten en verhalen als uitgangspunt. Onderzoekers binnen dit veld gaan niet alleen na hoe die door de tijd heen veranderen, maar ook wat de grenzen van literatuur zijn: waar stopt het genre ‘literatuur’? Kunnen liedteksten ook als literatuur worden beschouwd? En wat met AI-gegenereerde poëzie?